Treść poradnika

APA 7 po polsku: zapis, tabele, rysunki i cytowania

Promotor albo recenzent czasopisma odrzuca rozdział wyników najczęściej nie za metodę, tylko za zapis: przecinek zamiast kropki, zgubione zero, podpis tabeli w złym miejscu. Ten poradnik zbiera reguły polskiej adaptacji APA 7 w jednym miejscu, z przykładami, żeby nie trzeba było zgadywać ani kopiować zapisu z angielskiego źródła.

Zakres i czego tu nie ma

Poradnik dotyczy zapisu i formy: liczb, symboli statystycznych, tabel, rysunków, śródtytułów, formatowania dokumentu i odwołań w tekście. Nie dotyczy doboru metody statystycznej ani interpretacji wyników, to osobna kompetencja i osobna rozmowa.

Podstawą jest polska adaptacja standardu: Harasimczuk, J. i Cieciuch, J. (2021). Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7. Liberi Libri. To nie jest tłumaczenie siódmego wydania podręcznika APA, tylko adaptacja napisana dla polskich tekstów psychologicznych, więc miejscami świadomie odchodzi od reguły amerykańskiej. Ostatnia sekcja tego poradnika tłumaczy, dlaczego tak jest.

Krótszą listę pięciu najczęstszych błędów, z przykładami z pielęgniarstwa i fizjoterapii, ma wpis Co w zapisie APA 7 odrzuca recenzenta. Ten poradnik jest szerszy: obejmuje też tabele, rysunki, formatowanie dokumentu i cytowania.

Liczby: przecinek, zero wiodące, zaokrąglenia

Polska adaptacja odwraca dwie reguły amerykańskiego standardu.

Separator dziesiętny to przecinek, nie kropka: M = 19,22, nie M = 19.22.

Zero wiodące zostaje zawsze, także tam, gdzie wartość nie może przekroczyć jedności, czyli przy korelacjach, proporcjach i poziomach istotności. Angielski zapis w tym miejscu zero pomija (p = .03), polski zapisuje je zawsze, tak jak w przykładzie źródła: d Cohena = 0,60; p = 0,028.

Wartość ujemna dostaje właściwy znak minus, nie zwykły dywiz z klawiatury: −3,23. Traktuj to jak literówkę, jeśli w tekście stoi zwykły -3,23.

Zaokrąglenia różnią się w zależności od rodzaju statystyki:

Rodzaj statystyki	Miejsc po przecinku
korelacje, proporcje	2
statystyki testowe (t, F, χ², Z)	2
M i SD na skalach całkowitoliczbowych (typowy kwestionariusz)	1
wartość p	3, z jednym wyjątkiem niżej
wielkości efektu (d, g, η², r)	2
procenty	1

Wartość p zapisujemy dokładnie, do trzech miejsc: p = 0,042. Poniżej 0,001 jedyny dopuszczalny skrót to p < 0,001. Zapisy p > 0,05 i p < 0,05 w tekście ciągłym są błędem, nawet przy wyniku nieistotnym: napisz dokładną wartość, na przykład p = 0,814.

Kursywa: co jest symbolem, co skrótem

Reguła nadrzędna: kursywa obejmuje wyłącznie literę bazową symbolu, nigdy indeks przy niej. Litery greckie i skrótowce (nie symbole pojedynczych liter) zapisujemy prosto.

Kursywą: M, Mdn, SD, SE, N, n, t, F, Z, U, W, H, r, p, df, d, g, R, B, b.

Prosto, mimo że to symbole statystyczne: litery greckie i ich wykładniki (χ², η², ω², α, β, φ, ρ, Δ) oraz skrótowce, które trzeba rozwinąć przy pierwszym użyciu (CI, CFI, RMSEA, TLI, AIC, BIC). CI jest tu najczęstszą pułapką: to skrót od „przedział ufności”, nie symbol pojedynczej statystyki, więc idzie prosto, tak jak 95% przed nim: 95% CI [0,02; 5,33].

Indeksy dolne i górne, które nie są same w sobie zmienną, zawsze prosto, nawet gdy stoją przy symbolu kursywnym:

Zapis	Kursywa	Prosto
R²	R	2
R²adj	R	2, adj
Mwiek	M	wiek
rs	r	s
χ²	(nic, to litera grecka)	χ, 2

Nigdy nie zapisuj wykładnika daszkiem: R^2 jest błędem, właściwy znak to ².

Odstępy, nawiasy i kreski poziome

Spacja stoi po obu stronach znaków =, <, >: p < 0,05, M = 12,14.

Dwie liczby dziesiętne w jednym zdaniu rozdziela średnik ze spacją, nie przecinek, bo przecinek jest już zajęty przez ułamek: M = 12,14; SD = 1,99. Dwie liczby całkowite, na przykład dwa stopnie swobody ANOVA, rozdziela przecinek ze spacją: F(2, 116) = 3,71. Jeśli stopnie swobody są ułamkowe po korekcie Greenhouse’a i Geissera, rozdziela je średnik: F(2,45; 116) = 3,71.

Granice przedziału ufności stoją w nawiasie kwadratowym, oddzielone średnikiem ze spacją: 95% CI [0,012; 0,036]. Nie stawiaj dwóch nawiasów okrągłych obok siebie w jednym zdaniu, zamiast (np. dwuczynnikowy) (Nowak, 1999) napisz (np. dwuczynnikowy; Nowak, 1999). Kropka kończąca zdanie zapisane w całości w nawiasie stoi za nawiasem zamykającym po polsku, odwrotnie niż w angielskim standardzie, gdzie stoi przed nim.

Trzy różne kreski poziome mają trzy różne zastosowania i nie są zamienne:

Znak	Nazwa	Zastosowanie
-	dywiz	złożenia: „chi-kwadrat”, „test Manna-Whitneya”
–	półpauza, bez spacji	zakresy: „s. 10–30”, „lata 2011–2012”
–	półpauza, ze spacjami	myślnik zdaniowy: „Polska interpunkcja – to wiedza trudna”
−	minus	wartości ujemne: −3,23

Najdłuższa z trzech kresek, typowa dla angielskiego tekstu i tam nazywana myślnikiem em, w polskiej typografii naukowej nie występuje wcale.

Procent zapisujemy bez spacji przed znakiem: 18%. Bez wartości liczbowej piszemy pełne słowo „procent”, z wyjątkiem nagłówków tabel i legend rysunków, gdzie zawsze stoi %. Duże liczby dostają twardą spację co trzy cyfry, ale dopiero od pięciu cyfr wzwyż: 25 000, 1 650 321, natomiast 1000 i 5000 zapisujemy bez separatora.

Liczebniki: kiedy cyfra, kiedy słowo

Cyframi zapisujemy wartości od dziesięciu wzwyż, każdą wartość statystyczną niezależnie od wielkości, jednostki miary, wiek, daty, punkty na skali i numery w serii (na przykład numer tabeli). Słowami zapisujemy liczby od zera do dziewięciu poza tymi przypadkami, oraz każdą liczbę rozpoczynającą zdanie lub śródtytuł: zamiast „15 procent badanych odmówiło odpowiedzi” napisz „Piętnaście procent badanych odmówiło odpowiedzi”, albo przebuduj zdanie tak, żeby liczba nie stała na początku.

Styl pisania rozdziału wyników

Cały opis stoi w czasie przeszłym: „wynik był istotny”, nie „wynik jest istotny”.

Termin statystyczny bez towarzyszącej mu wartości liczbowej zapisujemy słownie, nie symbolem: poprawnie „Średnie we wszystkich skalach były wysokie”, błędnie „M we wszystkich skalach były wysokie”. Symbol pojawia się dopiero razem z liczbą.

Opis pojedynczego wyniku ma stały porządek: cel analizy i nazwa testu (z uzasadnieniem, jeśli test jest nieparametryczny albo skorygowany), rozstrzygnięcie o istotności z pełnym zapisem formalnym, kierunek różnicy lub związku ze statystykami opisowymi, wielkość efektu wraz z jej słownym określeniem, i na końcu konkluzja wobec hipotezy, wpleciona w zdanie, nie jako osobna etykieta. Przy wyniku nieistotnym punkty o kierunku i wielkości efektu skracamy do jednego zdania.

Liczby, które już stoją w tabeli, nie wracają w tekście ciągłym: tekst odwołuje się do tabeli i opisuje wniosek, nie powtarza wartości. Tekst ciągły nie ma pogrubień ani gwiazdek istotności, gwiazdki należą wyłącznie do tabeli, i tylko wtedy, gdy tabela nie podaje dokładnej wartości p.

Tabele

Kiedy w ogóle sięgać po tabelę: do trzech liczb wystarczy zdanie w tekście, od czterech do dwudziestu warto rozważyć tabelę, powyżej dwudziestu liczb sam tekst czy tabela robi się nieczytelna i lepszym wyborem bywa rysunek.

Podpis tabeli to dwa wiersze nad nią, bez kropki na końcu: numer pogrubiony w pierwszym wierszu („Tabela 1”), tytuł kursywą w drugim. Wnętrze tabeli ma tylko linie poziome, nigdy pionowe: nad tabelą, pod nagłówkiem kolumn, nad ewentualnym dodatkowym nagłówkiem wewnątrz i pod tabelą. Każda kolumna, także pierwsza, ma własny nagłówek. Skróty statystyczne w komórkach zachowują tę samą kursywę co w tekście (M, SD, df), z wyjątkiem liter greckich i akronimów, które zostają proste.

Adnotacje pod tabelą mają trzy rodzaje, w tej kolejności, każdy od nowego wiersza i zakończony kropką: adnotacja ogólna, poprzedzona kursywnym słowem „Adnotacja.” i objaśniająca skróty i symbole; adnotacja szczegółowa, oznaczona indeksem górnym a, b, c przy konkretnej komórce; adnotacja prawdopodobieństwa, czyli gwiazdki z progami (* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001.). Gwiazdki stosujemy tylko wtedy, gdy tabela nie ma osobnej kolumny z wartością p, bo inaczej dublują tę samą informację.

Czcionka wewnątrz tabeli jest ta sama co w tekście głównym, to zmiana względem starszej wersji standardu, gdzie w tabeli obowiązywała czcionka bezszeryfowa.

Rysunki

„Rysunek” to polski odpowiednik angielskiego „figure” i obejmuje wszystko, co nie jest tabelą: wykres, schemat, zdjęcie. Standard nie zna słowa „wykres” jako nazwy elementu, mimo że potocznie tak się o nim mówi.

Podpis rysunku wygląda identycznie jak podpis tabeli, dwa wiersze nad nim: numer pogrubiony („Rysunek 1”), tytuł kursywą pod nim. Legenda objaśniająca symbole użyte na rysunku jest jego integralną częścią i stoi wewnątrz obszaru rysunku, nie pod nim. Adnotacja pod rysunkiem to osobna rzecz od legendy: tam trafia to, czego legenda nie objaśnia, oraz informacja o prawach autorskich przy rysunku zapożyczonym. Reprodukowany rysunek albo tabela nigdy nie dostaje przypisu dolnego, informacja o prawach autorskich idzie wyłącznie do adnotacji.

Siatkę w tle rysunku usuwamy, chyba że realnie pomaga odczytać wiele punktów wzdłuż jednej osi. Dla dwóch porównywanych serii domyślny wybór to kontur bez wypełnienia i jednolita czerń lub szarość, nie dwa kolory. Kolor jest w pełni dozwolony w rysunku przygotowywanym do formatu czytanego elektronicznie, w tym w pracy studenckiej dostarczanej jako plik, pod warunkiem kontrastu wystarczającego dla osób z zaburzeniami widzenia barw i różnicowania serii nie tylko kolorem, tylko dodatkowo wzorem albo etykietą. Czcionka wewnątrz rysunku jest bezszeryfowa, 8 do 14 punktów.

Śródtytuły: pięć stopni, nie cztery

Standard definiuje pięć poziomów śródtytułów, wszystkie pogrubione, żadnego nie wolno pominąć w kolejności. Polska adaptacja zmienia tylko wielkość liter: wielką literą zapisujemy wyłącznie pierwsze słowo i nazwy własne, nie każde słowo znaczące jak w angielskiej regule.

Stopień	Wygląd	Gdzie zaczyna się tekst
1	wyśrodkowany, pogrubiony	nowy akapit poniżej
2	do lewej, pogrubiony	nowy akapit poniżej
3	do lewej, pogrubiony, kursywą	nowy akapit poniżej
4	wcięty, pogrubiony, zakończony kropką	ten sam wiersz
5	wcięty, pogrubiony, kursywą, zakończony kropką	ten sam wiersz

Kropkę na końcu stawiamy wyłącznie przy stopniach 4 i 5. Numeracja cyframi albo literami jest zabroniona w artykułach naukowych, w książkach i pracach dyplomowych bywa dopuszczalna, jeśli poprawia czytelność długiego dokumentu.

Formatowanie dokumentu

Standard dopuszcza kilka krojów pisma, byle jednolitych w całym tekście: Times New Roman 12 punktów, Georgia 11, Calibri 11 albo Arial 11. W polskich pracach z psychologii i pokrewnych dziedzin najczęściej spotykany jest Times New Roman 12.

Marginesy to 2,5 centymetra z każdej strony, interlinia podwójna w całym dokumencie, łącznie z opisami tabel i przypisami, akapity wcięte o jeden tabulator, dzielenie wyrazów wyłączone.

Tekst wyrównujemy do lewej, z niewyrównanym marginesem prawym, tak jak wymaga tego maszynopis wysyłany do czasopisma. W praktyce justowanie bywa nieuniknione: regulaminy wielu uczelni go wymagają, a czasopisma justują tekst już po stronie składu, nie autora. Jeśli piszesz pracę dyplomową albo raport dla klienta, sprawdź, czy promotor albo zamawiający mają w tej sprawie własny wymóg, w braku wymogu justowanie jest przyjętą praktyką.

Cytowania w tekście i bibliografia

Ten poradnik nie obejmuje pełnego zapisu bibliograficznego ani wszystkich reguł odsyłaczy w tekście: to osobny, obszerny rozdział standardu, którego materiały źródłowe w tym repozytorium nie pokrywają. Jedna reguła jest jednak pewna i dotyczy bezpośrednio rozdziału wyników: polska adaptacja zastępuje angielski znak & spójnikiem „i”, oraz angielskie „et al.” skrótem „i in.”, więc odsyłacz do pracy wieloautorskiej wygląda jak „Soto i John (2017)” albo „Kowalski i in. (2020)”, nigdy „Soto & John” ani „Kowalski et al.”.

Jeśli potrzebujesz pełnego zapisu bibliograficznego pod konkretne wymagania czasopisma albo uczelni, napisz o tym w zgłoszeniu do wyceny, sprawdzimy to punktowo dla Twojego przypadku zamiast zgadywać z ogólnej reguły.

Dlaczego żadna polska wersja nie nakłada się jeden do jednego na amerykański podręcznik

Polska adaptacja APA 7 to książka napisana przez dwoje autorów dla polskich tekstów psychologicznych, nie tłumaczenie podręcznika Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego. Różnica bierze się z trzech rzeczy naraz.

Po pierwsze, część reguł amerykańskich wynika wprost z angielskiej ortografii i interpunkcji, i nie da się ich przenieść bez zmiany: separator dziesiętny, wielka litera na początku każdego słowa znaczącego w tytule, cudzysłów zamiast kursywy przy tytule artykułu w tekście. Adaptacja musiała podjąć decyzję o polskim odpowiedniku, nie mogła po prostu skopiować reguły.

Po drugie, adaptacja czasem świadomie idzie inaczej niż wynikałoby z mechanicznego przeniesienia reguły ogólnej. Najlepszy przykład to zapis CI: reguła ogólna standardu każe pisać symbole statystyczne kursywą, a mimo to CI jest prosto, bo to skrót do rozwinięcia, nie symbol pojedynczej statystyki, i oba źródła, angielskie i polskie, są tu zgodne, nawet jeśli intuicja podpowiada inaczej.

Po trzecie, tam gdzie amerykański podręcznik milczy albo zostawia wybór, adaptacja i praktyka muszą coś ustalić same, i nie zawsze robią to jednomyślnie. Podręcznik APA 7 pisze wprost o kolorze na rysunkach z myślą o koszcie druku papierowego czasopisma, sytuacji rzadkiej w polskiej pracy dyplomowej czytanej z ekranu, więc reguła o kolorze wymaga dopasowania do innego kontekstu wydawniczego, nie prostego powielenia. Podobnie różne poradniki polskich uczelni bywają niezgodne co do szczegółów, których żadne pierwotne źródło nie rozstrzyga wprost, na przykład dokładnej wielkości liter w opisach osi rysunku.

Konsekwencja dla piszącego: dobra strategia to nie “przetłumacz regułę angielską”, tylko sprawdzenie, co mówi wprost polska adaptacja, i dopiero w jej milczeniu sięgnięcie do reguły ogólnej albo do wymagań konkretnej uczelni czy czasopisma.

Źródła

Reguły w tym poradniku pochodzą z dwóch miejsc w tym repozytorium: tabeli porównawczej docs/APA7_PL_EN_ROZNICE_ver_1.md i plików referencyjnych skilla apa7-pl-wyniki (.claude/skills/apa7-pl-wyniki/references/). Oba dokumenty cytują z podanymi numerami stron Harasimczuk, J. i Cieciuch, J. (2021), Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7 (Liberi Libri) oraz APA Style numbers and statistics guide (American Psychological Association, 2024) jako źródła pierwotne. Ta strona nie otwierała bezpośrednio żadnego z tych dwóch źródeł pierwotnych, tylko czerpie z ich zweryfikowanego zapisu w repozytorium.

Każda konkretna liczba użyta w tym poradniku jako przykład zapisu (na przykład M = 12,14; SD = 1,99 albo 95% CI [0,012; 0,036]) jest dosłownym powtórzeniem przykładu, który już stoi w jednym z dwóch źródeł wyżej, nie nowo policzoną ani zmyśloną wartością. Te liczby ilustrują wyłącznie kształt zapisu, nie wynik żadnej analizy, więc nie przechodzą przez skrypty w docs/dane/, tak jak nie przechodzi przez nie żaden przykład notacji w samych plikach źródłowych, które cytuje.

Świadomie pominięte źródła: strona apastyle.apa.org, bo blokuje automatyczny odczyt i nikt w tym projekcie nie potwierdził jej treści z otwartego dostępu; dokument konkurenta znaleziony w folderze materiałów źródłowych, bo to lista kontrolna pokrycia tematów, nie źródło bibliograficzne, i decyzja projektu wprost zabrania traktować go jak jedno.

Wyceń swój projekt